Dấu hiệu trẻ ngọng
Trẻ em nếu phát triển
ngôn ngữ bình thường sẽ tự phát âm được một vài từ khi 12-15 tháng và đến 2
tuổi đã nói được một số câu ngắn, giản đơn như “con đói rồi”, “bố đã về”, “anh
chơi với em nhé!”… Nếu đến 2 tuổi mà ngôn ngữ không phát triển một cách tự
phát, hoặc phát triển không hoàn chỉnh thì phải đưa trẻ đi khám chuyên
khoa để được phát hiện và có hướng khắc phục sớm cho trẻ. Ngọng là một
biểu hiện phát triển ngôn ngữ không hoàn thiện thường thấy ở trẻ
dưới 5 tuổi. Ngọng là do không nói được đúng một số âm hoặc trẻ tự thay thế
những âm này bằng âm khác như th thành kh, b thành p...
Qua nghiên cứu, người
ta thấy ngọng có hai loại là ngọng thực thể và ngọng cơ năng. Ngọng
thực thể gây ra bởi những biến đổi thực thể của bộ máy phát âm hoặc của hệ
thần kinh trung ương; các rối loạn về khả năng nghe trong trường hợp rối loạn
sức nghe chủ yếu bị ảnh hưởng đến các âm cao; do bất thường của bộ máy phát âm
như hở hàm ếch, liệt lưỡi, liệt môi, liệt màn hầu. Ngọng cơ năng phát sinh do
rối loạn quá trình phát triển của ngôn ngữ mà không tìm thấy một tổn thương nào
khác suốt quá trình hình thành ngôn ngữ.
Ngọng chỉ ảnh hưởng tới
từng âm riêng lẻ (ngọng âm) hoặc từng nhóm âm (ngọng âm tiết) hoặc toàn bộ từ
ngữ bị phát âm méo mó. Rối loạn các âm gió gọi là ngọng âm gió, rối loạn phát
âm âm “r” gọi là ngọng âm r màn hầu, do môi, răng, ngọng âm “l”… Nếu trẻ bị
ngọng thì việc điều trị càng sớm sẽ càng tốt, phải xử trí trước khi hình
thành ngôn ngữ hoàn thiện là 4-5 tuổi. Nếu có những tổn thương tại cơ quan
phát âm như sứt môi, hở hàm ếch, xẻ lưỡi gà… nên phẫu thuật chỉnh hình, tái
tạo lại cơ quan phát âm.
Trẻ nói ngọng có thể chữa khỏi hoàn toàn.
4 nguyên tắc chữa ngọng cho trẻ
Trong những trường hợp trẻ bị ngọng, cha
mẹ phải thật kiên trì dạy con nói thật chậm, từng từ, từng câu và
hỗ trợ con theo các bài tập cơ bản sau:
Tập chữa ngọng bằng hệ thống bài tập, dựa
trên 4 nguyên tắc chính.
Thời gian của các bài tập phải ngắn: do sự tập
trung vào bài tập của trẻ hạn chế. Nếu bài tập dài sẽ làm trẻ rất
chóng mặt, do đó khả năng tập trung bằng tai, trẻ nghe âm thanh đúng của âm
được luyện tập bị giảm sút. Do đó thời gian bài tập chỉ nên khoảng 2-3 phút.
Tuy nhiên muốn tập tốt phải tập nhiều lần trong ngày (có thể từ 20 - 30
lần/ngày).
Giám sát bằng tai nghe: thường trẻ ngọng không
có ý thức rằng mình đã phát âm sai, do đó cần phải luyện tập cho trẻ cách phân
biệt thế nào là âm đúng.
Sử dụng các âm bổ trợ: thực tế là các mô hình
phát âm sai thường cố định rất vững chắc và không thể phá vỡ bằng cách trình
bày giản đơn cho trẻ cách thức cấu âm đúng. Vì thế khi tập phải cho trẻ phát âm
những cấu âm mà trẻ đã biết là đúng và có vị trí cấu âm tương tự với âm luyện
tập. Ví dụ khi tập sửa âm gió, ta sử dụng âm bổ trợ “t”, trong tập âm “r” sử
dụng âm bổ trợ “đ”… Âm bổ trợ được chuyển dần từng bước sang âm luyện tập.
Dùng sức tác động tối thiểu gồm tiết kiệm cử
động và sức trong khi cấu âm. Cần thiết lúc bắt đầu luyện tập một âm mới phải
phát âm nhẹ, khẽ, không cần sức để cho âm đó không khác thường khi nói và được
sát nhập nhanh chóng với các âm khác.
Giai đoạn đầu tập luyện, cha mẹ nên ngồi
cùng các con khi giáo viên hướng dẫn mới có thể tập đúng cho trẻ khi
ở nhà. Ngọng là một bệnh có thể chữa được vì thế nên phải phát
hiện sớm để hướng dẫn trẻ khắc phục kịp thời, tránh những thiệt
thòi cho con trước khi đến trường.
Theo ThS. Phạm Bích Đào (Sức khỏe & Đời
sống)